را در تحرير مراتب و مقامات و تحقيق در مشكلات مباحث عرفانى ستوده‌اند و از او در همه جا متأثر شده‌اند . نگارنده و راقم اين سطور در شرح تائيهء فرغانى به هر مطلب مهم و دقيق در شرح مشكلات و تقرير مراتب و مقامات برخوردم ، آن را در شرح مفتاح يعنى مصباح الانس فنارى قبلا ديده بودم ، چه آن كه حمزه فنارى به مدد شرح او به شرح مفتاح پرداخته است . آن چه از دقايق در آثار متأخران ديده مىشود ، اصل و اساس آن در شرح تائيه موجود و حاضر است . شرح مؤيد الدين جندي بر فصوص نيز حاوى مطالب عاليه است ، « 1 » و در مقدمهء كتاب به ذكر مطالبى پرداخته است كه بسيار نفيس و قابل توجه است ، ولى متأخران بيشتر به نقل مطالب فرغانى پرداخته‌اند ، مگر در چند بحث كه اساس تحقيقات متأخران محسوب مىشود . شرح جندي به طور كلى به منزلهء دريا و اقيانوسى است كه شرح شارحان بعد از او جداول اين بحر قمقام محسوب مىشود ، و از باب مقايسه تقريبا شرح او بر فصوص به منزلهء حواشى آيت الله العظمى آقا سيد محمد كاظم يزدى است بر مكاسب شيخ اعظم انصارى ، و هر كه بعد از سيد بر مكاسب حواشى نوشته است از او قهرا متأثر شده است . شرح ملا عبد الرزاق كاشى نيز محققانه است ولى پر واضح است كه اين شرح با مطالعهء شرح جندي نوشته شده است به انضمام برخى از نكات و دقائق و تحقيقات كه موجب امتياز شرح او مىباشد ، با اين فرق كه شرح كاشى از باب اختصار براى تدريس مناسبتر است . كاشانى شاگرد محقق جندي و از مستفيدان حوزهء پر فيض او و خود از أكابر عرفا به شمار مىآيد . محقق جندي در بيان حقيقت حمد و اقسام و مراتب و درجات و مظاهر آن مفصل بحث نموده است ، و آن چه متأخران در اين زمينه نوشته‌اند مأخوذ از مقدمهء اوست بر فصوص . و در مراتب كتاب و كلام و فرق بين اين دو بسيار زيبا بحث فرموده و آن چه نوشته است تحقيقي و قابل استفاده است . اين امر نيز مسلم است كه فرغانى و جندي هر دو در عويصات صاحب نظرند و در مقام تحرير مباحث روش محققانه دارند . در مطاوى شرح جندي

--> « 1 » . نگارنده اين شرح را مهيا از براى چاپ و انتشار نموده‌ام .